Ton en zijn Family & Friends

,,Fotomodel? Ik? Nou nee. Maar ik vond het erg leuk om te doen. Bovendien, het was goed voor mij om zoiets spannends te durven.’’ Ton de Haan (48) was er, toen het verzoek vanuit de organisatie van de Invictus Games kwam, snel achter met wie hij op de foto wilde. Vanzelfsprekend zijn partner Chantal. En dan Sjaan, een meer dan goede vriendin. Tot slot natuurlijk Loes. ,,Loes is een echt fotomodel.’’ Loes is Ton’s teckel.

Door Edward Swier

Ton woont in Breda. Dat is op zich al goed nieuws. Want er waren dagen dat Ton geen dak boven zijn hoofd had, dat hij nog maar weinig voor elkaar kreeg. Intussen gaat het echter een stuk beter met hem. Deelname aan de Invictus Games helpt hem daarbij. Dankzij het sporten heeft hij net weer dat beetje meer energie waar het vaak aan ontbreekt. Maar vooral de steun van Chantal, Sjaan en Loes hebben hem vooruitgeholpen. ,,Dat zij nu ook even in de schijnwerpers staan, vind ik meer dan terecht.’’

Ton vindt het soms nog moeilijk om te vertellen over het verleden. Het gaat wel steeds beter. Maar voor hemzelf zijn een aantal zaken gewoon te lastig. ,,Soms komt het te dichtbij. Of is er juist helemaal geen gevoel bij als ik het vertel. Een heleboel dingen vertel ik ook niet, omdat ik niet wil dat anderen ervan van slag raken.’’

Ton kwam in 1993 bij de Landmacht, als één van de laatste dienstplichtigen. Op de vraag of hij op termijn uitgezonden wilde worden, had hij vrij luchtig geantwoord: ‘ach ja, doe maar.’ De uitzending die vrij vlot na zijn opkomst volgde, was direct heftig. In Bosnië verzorgde hij het dagelijkse transport van onder meer meel. Aanvankelijk een lekker, rustig klusje. Maar al snel kreeg hij te maken met minder prettige omstandigheden. Zijn konvooi werd beschoten, hij werd langdurig vastgehouden bij roadblocks en de strijdende partijen lieten geen mogelijkheid onbenut om het konvooi te vertragen of in gevaar te brengen. ,,Ik heb toen ook heel schrijnende, indrukwekkende dingen gezien. Maar daar heb ik niets aan overgehouden.’’

Hoe anders was dat in 1995. Als infanterist bij Dutchbat 3 maakte hij in voormalig Joegoslavië de val van de enclave Srebrenica mee. ,,Tijdens mijn werk op de observatiepost ben ik gevangen genomen en vastgehouden in school. Deze situatie was zeer angstig. Doordat ik een lange periode vast heb gezeten, heb ik het wegvoeren van de vluchtelingen niet met eigen ogen gezien. Hoewel mijn situatie schrijnend was, prijs ik me daar gelukkig over.” Hoe heftig de hele situatie ook, Ton was er aanvankelijk niet volledig van de kaart van. Hij leek alle gebeurtenissen een plekje te hebben gegeven.

Tegen het einde van de vorige eeuw verslechterde de situatie van Ton echter snel. Hij kreeg in 1998 een kaakklem, ten gevolge van een ontstoken kies. ,,Ik moest met spoed naar het ziekenhuis. Later begreep ik dat ik dood was geweest als ik een kwartier later was binnengebracht.’’ De ziekenhuisopname kwam hard binnen. ,,Ik zat met mijn eenheid in het buitenland, de rest ging terug naar Nederland. Ik bleef moederziel alleen achter in een Duits ziekenhuis, hoorde niets meer van Defensie. Ik voelde me enorm in de steek gelaten.’’ Het bleek de trigger. ,,Het begon van binnen te borrelen. Dat is in 2000 geëscaleerd. Toen heb ik me laten opnemen.’’

Toen hij, eenmaal weer een beetje opgekrabbeld, ook nog fysieke klachten kreeg en zijn knie hem flink hinderde, raakte Ton in 2009 in een depressie. ,,Sjaan en Elly hebben me toen opgevangen. Zij speelden net als ik het spel World of Warcraft, we hebben elkaar bij een barbecue ontmoet. Ze hebben mij letterlijk onder de arm genomen, bij hun op de bank gelegd en geholpen.’’ De twee vrouwen stimuleerden Ton hulp te zoeken en zo kwam hij in contact met de Stichting Maatschappelijke Opvang Breda, die hem hielp er langzaam maar zeker financieel weer bovenop te komen. Bovendien vond hij via SMO weer een dak boven zijn hoofd.

Aanvankelijk bleef hij vooral binnen, miste hij alle energie om iets te ondernemen. Toen Elly ernstig ziek werd, vroeg ze Ton om voor Loes te zorgen. ,,Ze zei tegen Sjaan: Ton heeft die hond meer nodig dan jij. Ton komt dan tenminste buiten, heeft wat om handen.’’ Teckel Loes is, hoe klein ook, dus een hulphond gebleken. ,,Een reddingshond zelfs’’, aldus Ton. Ook na het overlijden van Elly bleef het contact met Sjaan hecht. ,,Ik ben huisvriend en zoon tegelijk, Sjaan is een soort van moeder voor me geworden. Ja, ze is vriendin én moederfiguur.’’

Sjaan komt nog geregeld bij Ton en Chantal over de vloer. Chantal is Ton’s vroegere benedenbuurvrouw. ,,We hebben elkaar leren kennen toen ik nog in de schuldsanering zat. Ik vond haar allang leuk, maar het duurde lang voor de vonk ook bij haar oversloeg. We aten wel geregeld samen, deden samen boodschappen en gingen naar een popkoor. Maar ik had een rugzakje, zullen we maar zeggen. Lag veel op bed of op de bank, was maar moeilijk in beweging te krijgen. Het is niet makkelijk om uit te leggen wat mij nu fysiek tegenhield. Als je PTSS hebt, is er veel onbegrip, want het is niet zichtbaar.’’

Chantal en Ton groeiden naar elkaar toe en inmiddels begrijpt Chantal haar Ton door en door. ,,Na alle ellende heb ik een hele lieve, zorgzame vrouw naast me staan. In de tijd dat wij nu een relatie hebben, ben ik echt met stappen vooruitgegaan.’’

Ton werkt 12 uur per week in de thuiszorg, de overige uren is hij afgekeurd. ,,Ik moet nog zorgen dat ik mijn kracht beter verdeel, ik stop er soms teveel energie in en ben eenmaal weer thuis dan helemaal gesloopt.’’ Hij pakt tegenwoordig ook wat makkelijker de telefoon als hij wat moet regelen. En doet mee aan zoiets spannends als een fotoserie voor de Invictus Games. ,,Al was dat een hele stap.’’

Dankzij de Invictus Games begint de batterij van Ton steeds iets beter op te laden. ,,Vijf jaar terug lag ik nog 23 uur per dag op bed, vorig jaar kon ik gerust ook nog twaalf uur achtereen slapen. Maar nu kom ik een stuk meer in beweging. Het is overdreven om te stellen dat ik veel doe, maar het gaat steeds beter. Op de Invictus Games in 2021 zal ik meedoen aan het rolstoelbasketbal en zitvolleybal. Het was de bedoeling dat ik ook aan de 1500 meter mee zou doen, maar dat is voor 2020 niet haalbaar gebleken. Dan moest mijn energieniveau echt nog wel wat omhoog. Misschien in 2021, wie weet. Maar ik ben hier al heel blij mee. Niet alleen fysiek ga ik vooruit, maar ook psychisch. Ik kan al veel meer hebben dan eerder, ben minder snel uit het veld geslagen. Dat is een fijn gevoel.’’

Portretten: Ed O’Mahoney

Meer Nieuws

Een update over de uitgestelde Invictus Games The Hague 2020

Een update over de uitgestelde Invictus Games The Hague 2020

Invictus Games Stories

Invictus Games Stories

#20 – Irak kijkt uit naar de Invictus Games

#20 – Irak kijkt uit naar de Invictus Games